7 straffe verhalen over kunst en criminaliteit

De mediastorm over de omstreden Russische schilderijen uit het MSK Gent is ondertussen gaan liggen, maar berichten over vervalsingen, diefstal en vernieling van cultureel erfgoed zijn nooit ver te zoeken. Van conservatoren die the dark side kozen tot politieagenten met ‘lachwekkende’ moustaches: dit zijn 7 straffe verhalen over criminaliteit in de kunstsector.

 

1. Oeps, vergist!

Een vaderlandslievende Italiaan wou ‘s werelds beroemdste portret thuisbrengen: Leonardo da Vinci’s Mona Lisa. Het portret van de vrouw met de mysterieuze glimlach werd in 1911 gestolen door Vincenzo Peruggia, een Italiaan die vond dat de Mona Lisa in Italië hoorde te hangen en niet in Parijs. Dus stal hij het werk uit het Louvre – hoe is voer voor een hele reeks complottheorieën – en bracht hij het terug naar Italië waar hij het aan het Uffizi-museum van Firenze probeerde te verkopen, die op hun beurt de politie waarschuwden. Al is vooral het waarom van dit verhaal de moeite: Perrugia vond het namelijk niet kunnen dat da Vinci’s topwerk geroofd was door Napoleon en die het dan in Frankrijk tentoonstelde. Geen al te vreemde mening, zou je kunnen denken, maar er was één klein probleempje in zijn theorie: Napoleon had de Mona Lisa helemaal niet gestolen. Het kunstwerk werd door da Vinci zelf meegenomen naar Frankrijk en zou na zijn dood geërfd of verkocht geweest zijn tot het in handen kwam van het Franse koningshuis.  Deze ‘kleine’ vergissing inspireerde de dief dus wel tot het stelen van da Vinci’s meesterwerk en bracht haar tijdelijk terug naar haar Italiaanse roots.

 

2. Lesje geleerd?

“Jullie hebben erom gevraagd”: geen verwijt in een #metoo-verhaal, maar wel een reden om Whitworth Gallery in Manchester te bestelen. In april 2003 verdwenen er drie werken van respectievelijk Picasso, van Gogh en Gauguin uit de galerij. De dieven hadden alle beveiligingscamera’s, -agenten en alarmen weten te omzeilen en lieten alleen een briefje achter met een veelbetekenende boodschap: we geven de schilderijen wel terug, maar doe alsjeblieft iets aan jullie beveiliging. De kunstwerken werden inderdaad enkele dagen later teruggevonden. Deze morele ridders vonden het onverantwoord hoe slecht de kunst beveiligd werd in deze galerij en besloten het personeel eens goed wakker te schudden. Hopelijk hadden die na de diefstal hun lesje geleerd.

 

3. Conservator met een donker kantje

Jozef (Jef) van der Veken was conservator in het KMSKB in Brussel, surrealistisch amateurschilder en restaurateur. Een hoog aangeschreven man dus binnen de (internationale) kunstsector. Toch kon hij de verleiding niet weerstaan om het criminele pad op te gaan: Vlaamse Primitieven vervalsen werd zijn hobby. Hij schilderde kopieën van bestaande werken op oude panelen en verouderde ze dan kunstmatig om ze voor 15de-eeuws door te laten gaan. Zelfs Göring, die tijdens de Tweede Wereldoorlog heel wat kunst stal voor Hitler, onderscheidde van der Vekens vervalsingen niet van het echte werk. Een ander ‘donker’ kantje aan deze conservator is zijn dubieuze rol bij de diefstal van de Rechtvaardige rechters (foto) – het gestolen en nog steeds vermiste paneel van Het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck. Het is nooit bewezen, maar sommigen denken dat van der Veken zelf mee in het complot zat van de diefstal in 1934. Het grootste argument hiervoor is zijn kopie van het paneel: van der Veken bood zélf aan om het werk te kopiëren en was er zelfs al aan begonnen. En dat, toen er eigenlijk nog gedacht werd dat de politie het origineel zou kunnen recupereren. Complottheorie of niet, deze conservator-vervalser had duidelijk een smaak voor bedrog.

 

 

4. Wat doe je als je ontdekt dat je bedrogen bent?

“… dan zet je je eigen illegale handeltje op natuurlijk!” dacht Alfredo Fasoli blijkbaar. Toen hij in 1916 een middeleeuws-ogend Mariabeeldje van een arme soldaat kocht (Alceo Dossena), dacht hij een koopje gedaan te hebben. Het was pas thuis dat hij merkte dat het om een recent gemaakt beeldje ging van hoge kwaliteit. Fasoli ging op zoek naar de soldaat en toen bleek dat die het beeldje zelf gemaakt had, zette hij een handeltje op: Dossena maakte de beelden, die Fasoli dan zou verkopen. Maar Dossena die eerst Fasoli ‘bedrogen’ had, zou nu zelf bedrogen worden: Fasoli hield niet alleen een groot deel van de winst voor zichzelf, hij had Dossena’s beelden ook elke keer kunstmatig verouderd en verkocht als authentiek. Toen Dossena in 1928 Fasoli’s dubbel bedrog ontdekte sleepte hij hem voor de rechter, maar daardoor moest hij wel al zijn ‘vervalsingen’ opbiechten. Toch heeft hem dat niet zoveel slechte publiciteit opgeleverd, want Dossena’s werk is ook vandaag nog in verschillende grote musea te bezichtigen.

 

5. Vervalser wordt tv-ster

Tom Keating, dat is de man die erin slaagde om deze zotte carrièresprong te maken en dat gaat gepaard met een verhaal vol boobytraps en tijdbommen. De Britse Keating was een beginnend kunstenaar die er maar niet in slaagde door te breken in de kunstwereld. Als protest tegen het ‘exclusieve’ kunstenaarsmilieu en de ‘aan avant-garde verslaafde’ kunsthandel begon hij vervalsingen te maken die beide groepen zouden boycotten in hun zaken. Van zijn vervalsingen maakte hij wel telkens tijdbommen – werken die mettertijd wel ontdekt moesten worden als zijnde niet het origineel. Zo schilderde hij bijvoorbeeld een 20e-eeuws voorwerp in een 16e-eeuws schilderij of gebruikte hij een techniek die toen nog niet bestond. Die ‘fouten’ maakte hij niet persé om gepakt te worden, maar was vooral een sneer naar de kunstwereld en haar specialisten. Soms maakte hij zelfs heuse ‘boobytraps’ van zijn vervalsingen: wanneer het schilderij dan gerestaureerd of schoongemaakt zou worden, zou het zichzelf vernietigen als gevolg van een chemische reactie. De details hierover ga ik je besparen, maar het klinkt alvast wel als een spectaculaire pay back scène uit een film. Toen zijn bedrog eindelijk ontdekt werd, weigerde hij zijn vervalsingen bij naam te noemen: de kunstwereld moest zijn meer dan 2000 vervalsingen zelf maar zien te ontmaskeren. Dat leidde tot een heuse zoektocht die Keating heel wat populariteit bezorgde. Uiteindelijk kreeg hij zelfs zijn eigen televisieprogramma waarin hij je leert hoe je bekende schilders moet vervalsen. Ja wadde zeg?!

Check aflevering 1 hier:

 

6. Ocean’s 11 in real life

Nog zo’n verhaal voor een blockbuster is ongetwijfeld de spectaculaire diefstal in het Nationaal Museum van Zweden in 2002. Terwijl twee groepen in de stad bommen lieten ontploffen om de politie af te leiden en een derde groep spijkermatten rond het museum legde, konden drie gewapende boeven de buit (twee Renoirs en een Rembrandt) stelen en met een speedboot over het water verdwijnen. Op een half uur tijd was deze hele operatie uitgevoerd. Het klinkt misschien als een perfecte storyline voor een Ocean’s 11 film, maar de bende in Zweden kreeg geen happy ending: twee weken na de diefstal werden ze opgepakt en kregen ze een mooi kamertje in de gevangenis. Dat hoorde waarschijnlijk niet bij hun plan…

 

7. Is het echt zo simpel?

Dat dacht ik toen ik op deze drie verschillende, maar cliché-klinkende diefstallen terechtkwam. Zo kreeg het National Fine Arts Museum in Asuncion, Paraguay, te maken met een dief die behoorlijk wat geduld had: hij spendeerde vermoedelijk twee maanden aan het graven van een 25m lange tunnel die recht in het museum uitkwam. Hij stal bij deze klus wel een miljoen dollar aan schilderijen, dan was het de moeite misschien wel waard? Niet volgens twee Nederlandse dieven die het veel simpeler aanpakten in het Van Gogh Museum in Amsterdam: met een ladder klommen ze naar een raam, braken het glas met hun ellenbogen en gingen via dezelfde weg gewoon terug naar buiten… 20 miljoen euro rijker. Nóg minder (fysieke) moeite deden twee dieven in het Isabella Gardner Museum in Boston: verkleed als politieagenten met – volgens de getuigen – ‘lachwekkende’ moustaches klopten de dieven in het midden van de nacht aan bij het museum, waar ze met een smoesje binnen geraakten en de beveiliging uitschakelden. Dit is tot vandaag trouwens de kunstdiefstal met de grootste waarde ooit geweest. Is het dan echt zo gemakkelijk om kunst te stelen, denk je misschien? Waarschijnlijk niet, maar het levert ons wel enkele straffe verhalen op.

The following two tabs change content below.

Gwendolyne Roggeman

Studente, reisliefhebber en idealiste met grote dromen. Ik hou van alles wat met cultuur te maken heeft, maar je kan mij het meest vinden in theaterzalen, bij 19e en 20e-eeuwse schilderkunst of genietend van architecturale hoogstandjes. Kunst kleurt mijn leven en hopelijk ook dat van jou, want zoals mijn favoriete quote luidt: the 'earth' without 'art' is just 'eh'...
HOME

Ook geschreven door Gwendolyne Roggeman

Artikel 5 Hippe tips & tricks om zélf je museumbezoek interactief te maken
Gwendolyne Roggeman — 7 October, 2018

In ons vorig artikel “TESEUM: De kracht van interactieve expo’s” konden jullie lezen hoe het TESEUM in Tongeren een geweldige manier gevonden heeft om hun collectie interactief te maken voor elke leeftijdsgroep. Maar niet elk museum maakt het je zo gemakkelijk en geeft je die leuke ervaring uit zichzelf. Toch is er niets dat je…

Artikel TESEUM: De kracht van interactieve expo’s
Gwendolyne Roggeman — 7 October, 2018

Als rasechte cultuurliefhebber, zoals jullie, sta ik altijd klaar om een nieuw museum of een tijdelijke tentoonstelling te ontdekken. Toch zijn er van die onderwerpen die me iets minder aanspreken: de schatkamer van de Tongerse basiliek bijvoorbeeld. Tijdens een dag-uitstapje met mijn tante werd ik toch het TESEUM binnengetrokken en dat draaide uit op een…

Artikel ‘Tentoonstelling in 1 minuut’: over de meest gevarieerde tentoonstellingsruimte van Brussel
Gwendolyne Roggeman — 15 May, 2018

Toen ik besloot om een artikel te schrijven over de tentoonstellingen in de Sint-Gorikshallen, was ik me van geen kwaad (lees: haast) bewust. Maar toen ik een weekje of twee later de laatste hand wou leggen aan dit verslag, bleek dat de expo’s die ik bezocht had al voorbij waren. En ook de volgende exposities…

Zoek ons op Google+