Hoe fotografeer je een kunstwerk – voor dummies

Het is een kunst om kunst te fotograferen. Wie denkt dat het makkelijk is een waarheidsgetrouwe foto te nemen van een werk, heeft het goed mis. Zelf heb je misschien al eens grondig gevloekt wanneer je dat ene sublieme meesterwerk maar niet op beeld kunt krijgen: het is een van de zovele vakantiekiekjes geworden dat bezwijkt onder kwalen zoals slechte belichting, fout contrast en bewogen beeld. Met andere woorden, een chef d’oeuvre kan makkelijk omgetoverd worden tot een mottige replicatie op je smartphoneschermpje.

In hoeverre kan dit artikel jou nu verder helpen om een kunstwerk recht aan te doen op de gevoelige plaat? Eerst wordt de aanpak van experts stap per stap uitgelegd, daarna geef ik je wat tips over wat de amateur-kunstliefhebber kan doen om zonder fancy apparatuur ook een mooi plaatje kan verkrijgen.

Stappenplan van de reproductiefotograaf

Het is complex om een kunstwerk goed te fotograferen, zover is al duidelijk. Doe zelf eens de test en zoek eender welk schilderij op op Google Images. Ik heb dit zelf ook eens geprobeerd en zocht het eerste kunstwerk dat in mij opkwam: ‘De Kus’ van Gustav Klimt. Hieronder zie je een screenshot van de resultaten.

Klimt, Google, Kus, Reproductiefotografie

Wat meteen opvalt is hoe verschillend de resultaten zijn. Het gaat hier om één kunstwerk, maar elke foto toont een geheel ander beeld: de ene betreft een close-up, de andere een te fel contrast. Wat is nu de meest waarheidsgetrouwe reproductie, welke kleuren komen het dichtst bij de reële kleuren die Klimt heeft gebruikt? Om deze moeilijkheden zoveel mogelijk te vermijden is er de professionele reproductiefotografie, waarbij er aan enkele zaken moet worden voldaan om een waarachtige foto te verkrijgen van een schilderij.

Stap 1: de lampen

Belichting is alles in de fotografie. In een museum is dit vaak een probleem, aangezien de belichting er al eens roet in het eten kan gooien. Ook in een gewone ruimte is het licht een te onvoorspelbare factor. De oplossing: lampen. Als lamp kan je zo’n ‘paraplu-toestel’ gebruiken, zoals ik het ietwat neerbuigend noem, die je wel eens hebt gezien op tv of in een studio. Dit is uiteraard niet iets dat een cultuurtoerist zomaar kan meenemen naar elk museum dat hij of zij binnenstapt: het weegt ten eerste al kilo’s en het is een gedoe met de bedrading.  De reproductiefotograaf heeft hier echter wel veel aan, omdat het het licht netjes verdeelt over het oppervlak van het werk, en ervoor zorgt dat het ene deel niet meer belicht wordt dan het andere. Het vermijdt ook de gevreesde glans, dat niet-matte kunstwerken kunnen veroorzaken. Deze lampen moeten in een hoek van 45° geplaatst worden ten opzichte van het werk (zie hieronder).

Bron afbeelding: http://www.marcdalessio.com/photographing-paintings-with-a-dslr/

Stap 2: de kleurkaart

Nog een niet te missen object in de werkkoffer van een reproductiefotograaf: the ColorChecker Passport, of gewoonweg ‘kleurkaart’. Dit hulpmiddel moet samen met het kunstwerk gefotografeerd worden: je doet dit met behulp van een statief, of je plakt het naast/onder het werk. Waarom is deze kleurkaart zo belangrijk om een goede reproductie te verkrijgen? Deze kleuren zorgen ervoor dat de fotograaf er achteraf, na het nemen van de foto en het verlaten van de ruimte, een goed beeld heeft van hoe de kleuren er in werkelijkheid uitzagen. Dit is eigenlijk de ideale referentie bij het latere verwerken en bewerken van het beeld.

Stap 3: de grijskaart

Even belangrijk is de grijskaart, dat lijkt op the ColorChecker Passport. Maar, zoals de naam al vermoed, gaat het hier dus om grijstinten. Dit gebruik je om de witbalans van je camera in te stellen. Voor de witbalans te regelen hoef je niet per sé een fancy duur toestel te hebben, dit kan je ook met je eigen cameraatje doen, maar ook op de meeste smartphones. Je focust op het witte vakje van de grijskaart en zorgt daardoor dat de kleurtemperatuur stabiel blijft. Door daglicht of artificieel licht kan je een gele of blauwe overheersende schijn hebben in de ruimte, en dit wordt hierdoor vermeden.

Stap 4: het opmeten

Dit is het saaiste deel: het opmeten van de ruimte en het kunstwerk. Je haalt je lintmeter boven en meet het schilderij: zowel de hoogte als de breedte. Zo weet je wat het midden is. Nu je dat weet, dien je de afstand tussen het midden van het werk tot de grond (neem nu 173 cm als voorbeeld) op te meten, waarna je camerastatief op 173 cm hoogte instelt.

Waarom is dit in hemelsnaam allemaal nodig? Omdat de camera in het exacte midden moet staan van het schilderij, in hoogte en breedte. Als dit boven of onder het middenste punt staat kan er vervorming optreden en heb je afhellende randen, of een ‘fisheye-effect’. Met andere woorden, je rechthoekig schilderij kan er uit zien als een trapezium, en dat is natuurlijk niet de bedoeling.

Stap 5: instellingen van de camera

De witbalans is al ingesteld, maar nu dienen de andere instellingen ook op punt te staan: check je diafragma en sluitertijd (voor meer informatie hierover, zie deze link. Ook het scherpstellen moet je aanpassen, want een automatische scherpstelling is niet aan te raden. Het beste is dit handmatig regelen.

Belangrijk voor het fotograferen van reproducties is het RAW-formaat. Spijtig voor de Jpeg-liefhebbers en de Tiff-fanaten. RAW is nu eenmaal het beste om het later te bewerken, aangezien het alle oorspronkelijke gegevens bevat van de foto.

Stap 6: de nabewerking

De foto is genomen, nu nog het bewerken van de (eventuele) schoonheidsfoutjes. Dit houdt kleine correcties in zoals kleurcorrecties, die verzorgd worden door de software van Datacolor. De scherpte kan je eveneens aanpassen en de randen kan je ook bijsnijden. Voor de nabewerking kan je ook Gimp of photoshop gebruiken, als je geen software van Datacolor hebt.

Wat kan je zelf doen?

Dit is allemaal zeer interessant, maar wat heb je daar nu aan als je al die apparatuur niet hebt? Je wilt gewoon een goede foto maken van een kunstwerk, zonder al die technische RAW-blabla met diafragma-zever. Wel, hier heb ik enkele tips verzameld voor wat jij kan doen om je foto iets beter te maken, met goedkope middelen.

  • Neem een wit blad mee, zodat je steeds een referentie hebt van wat wit is. Als het blad een blauwe of gele toon heeft, weet je ongeveer wat de kleurtemperatuur zal zijn. Stel de witbalans in op dit witte blad of op de witte muur. Geen grijskaart nodig dus.
  • Een ColorChecker Passport kan je kopen in de winkel aan de prijs van 80 euro… Een koopje? Niet dus. Je bent beter met het boekje van Kunstwerkt te kopen, namelijk ‘Hoe fotografeer ik mijn kunstwerk’, waarin er een goedkope, vereenvoudigde versie van deze kleurkaart zit. Dit kost 9 euro en spaar je toch al wat geld mee uit.
  • Om ervoor te zorgen dat je camera in het midden staat, moet je geen lintmeter meenemen naar het museum. Schat het zelf een beetje in. Zorg er wel voor dat je voldoende ruimte voorziet, dus stap voldoende naar achteren: zo kan je eventueel witruimte creëren aan de randen (wat betekent dat je het later nog kan bijsnijden).
  • Om een scheve foto te voorkomen kan je een klein waterpasje meenemen. Je hebt er zelfs die je gewoon op je fototoestel kan klikken. Bij sommige camera’s is dit zelfs een optie die je kan aanklikken: hierbij komt er een lijntje op het scherm, die je parallel kan houden met een horizontale lijn in het kunstwerk.
  • Soms is een frontale foto minder interessant, want bij kunstenaars die spelen met diktes van verflagen gaat dit effect verloren. Neem bij zulke werken een andere hoek, waarbij je de dikke klodders verf beter ziet. Maar pas natuurlijk wel op dat het alarm niet afgaat als je te dicht gaat staan.

Nog enkele leuke weetjes i.v.m. reproductiefotografie:

  • Reproductiefotografen halen het schilderij liefst uit de kader, omdat je dan geen rekening moet houden met die gouden barokke kaders. Echter, restaurateurs en curatoren hebben dit minder graag.
  • De lampen, de camera, de laptop, de timer,… Dit zijn allemaal zaken die voor extra bedrading kunnen zorgen. Pas dus op dat je niet struikelt en zo op het schilderij valt. Klinkt als vanzelfsprekend, maar ik vrees dat er al menig fotograaf zijn been door heeft gebroken.
  • Een timer kan handig zijn voor het statief, zodat de camera niet beweegt wanneer je op het knopje drukt om een foto te nemen.
The following two tabs change content below.

Dunya Lampens

Kunst is ongetwijfeld mijn grootste passie. Ik ben vooral geïnteresseerd in 16de en 17de-eeuwse kunst uit de Nederlanden en Italië. Het is echter niet alleen de theoretische kant van de kunst dat mij fascineert, eveneens het praktische: zelf schilder en teken ik. Momenteel ben ik mij aan het verdiepen in de wereld van de graphic novel, om er misschien zelf ooit eentje uit te brengen.
HOME

Ook geschreven door Dunya Lampens

Museumtoeren gaat vreemd Palais des Beaux-Arts Lille: een aanrader voor elke kunstliefhebber
Dunya Lampens — 17 February, 2018

Vergeet even het Parijse Louvre, want er is iets veel dichter in de buurt dat evenzeer je museumverwachtingen kan inlossen: het Palais des Beaux-Arts in Rijsel (Lille). Dit museum is volgens eigen zeggen het tweede belangrijkste museum van Frankrijk, naast het Louvre. Dit is zeker geen hyperbool, want door de prachtige architectuur en indrukwekkende kunstcollectie…

Artikel Een pak te doen in ‘t SMAK
Dunya Lampens — 28 December, 2017

Nu het nieuwe jaar alsmaar dichter bij komt, is het tijd voor een typisch goede-voornemens-lijstje op te stellen voor 2018. Zet alvast “meer musea bezoeken” op die lijst, want je kan namelijk nooit genoeg cultuur opsnuiven. Wel, begin dan alvast met de tentoonstelling van het SMAK, als goede start van het jaar 2018 (als je…

Artikel De-extreem-deluxe-Museum-Bingokaart
Dunya Lampens — 5 December, 2017

Een museum bezoeken is een hele belevenis op zich: je wordt als het ware overweldigd door prachtige, beklijvende, of gewoonweg extreem bizarre kunstwerken. Het museumbezoek kan dan ook beschouwd worden als een steeds wederkerend patroon: telkens opnieuw hebben we zere voeten door te lang stil te staan als we naar een gids luisteren, telkens opnieuw…

Artikel Heb je ooit een robot ontmoet? – Design museum Gent
Dunya Lampens — 13 November, 2017

Ons leven kan niet meer losgekoppeld worden van technologie. We staan op met een wekker, doen het licht aan, scrollen wat op onze smartphone, luisteren naar het nieuws op de radio en checken vlug onze mails op de laptop. Onze dag is nog geen uur bezig en we hebben al allerlei technologische vernuften gebruikt, zonder…

Museumtoeren gaat vreemd Een Den Haagse dag
Dunya Lampens — 16 September, 2017

Op een dag had ik zin in reizen, en zin in kunst. Hoe combineer je dat? Door het Louvre te bezoeken, reizen naar New York om the MET te bezichtigen en ondertussen ook nog eens binnen te springen in het Prado in Madrid. Mijn budget is echter het budget van elk arm Gents studentje, namelijk…

Artikel Er was eens ‘Once upon a time’
Dunya Lampens — 23 August, 2017

Het Jubelparkmuseum te Brussel komt steeds naar voor met unieke tentoonstellingen, die een ander medium in de kijker zetten dan de gewoonlijke Eurocentrische schilderkunst in onze Belgische musea. In 2015 waren het wandtapijten, in 2016 Japanse prenten. Wat brengt het Jubelparkmuseum in 2017? Na het grote succes van Ukiyo-E, dat het publiek liet kennis maken…

Artikel Kunstkennende muzikanten: de collectie van David Bowie
Dunya Lampens — 17 July, 2017

Stel je eens voor: je bent een rocklegende uit de jaren 70, gekend omwille van je flamboyante uiterlijk en opvallende persoonlijkheid en je leeft voor de kunst. Wat zou jij doen met je vergaarde fortuin? Naast een welverdiende tropische villa op de Caraïben verschaf je jezelf natuurlijk een gigantische kunstcollectie. Misschien geldt dat niet voor…

Zoek ons op Google+