Musea vs. Hete hangijzers

Het Brusselse kunstencentrum, Wiels, is tot nog toe niet erkend als museum, maar in de volksmond luidt vaak Het Wiels-museum. Vanuit die gedachte vroeg het kunstencentrum zich af welke positie het zou innemen als het wel door de overheid gesubsidieerd zou zijn. Met de tentoonstelling Het Afwezige Museum poneerde het de vraag: moeten gesubsidieerde kunstinstellingen een standpunt innemen in actuele kwesties of kunnen ze maar beter neutraal blijven?

Over migratie en kolonialisme

Vaak komen kunstenaars die expliciet kritiek leveren op de wereld rondom hen moeilijk los van het alternatieve circuit. In een wereld waarin iedereen een menig heeft, blijven veel musea opvallend afwezig in publieke debatten. Erkende instellingen zijn in Vlaanderen gesubsidieerd door de overheid. Om je geldschieters tegen de schenen te durven schoppen moet je behoorlijk wat lef hebben.

Met Uit de collectie/Verlust der Mitte poogde het SMAK een statement te maken over onder andere het ongebreidelde kapitalisme, koloniale verleden en migratiebeleid. Een deel van de tentoonstelling bestond uit een selectie van stukken uit de collectie, die zijn aangekocht tijdens de ontstaansperiode van het museum. Tussen de parels uit de 20ste-eeuwse kunstgeschiedenis lagen de vloeren bezaaid met matrassen die beslapen leken en spullen die geen eigenaar meer leken te hebben. Het SMAK leek tijdelijk dienst te doen als opvangcentrum voor nieuwkomers. En dat deed het ook!  De kunsttempel bood 12 erkende vluchtelingen tijdelijk onderdak. Zij hielpen met de opbouw en het toezicht en gaven rondleidingen en muziek- en taallessen. In het andere deel van de tentoonstelling kwamen bezoekers terecht in een mengeling van een straat in de Congolese hoofdstad Kinshasa anno 2017 en een 20ste-eeuws wereldexpo-dorp vol verwijzingen naar de problematische Belgische koloniale geschiedenis. De tentoonstelling bouwde bruggen tussen heden en verleden, tussen de ontstaansgeschiedenis van musea, de Belgische koloniale geschiedenis en de huidige migratiestromen. Meer dan genoeg voer tot nadenken zou je denken?

Maar dit alles moet je online lezen op websites van kranten, tijdschriften en kunstblogs. Op de website van het SMAK en in het SMAK zelf was er zo goed als geen omkadering te vinden. Daardoor was de schok des te groter bij het binnenwandelen. Een wandeling tussen de hutten, toonbanken, matrassen en achtergelaten spullen was op zijn minst verwarrend. Voor een leek in koloniale problematieken en actuele debatten ging de hele betekenis echter verloren door het gebrek aan duiding. Door zo goed als geen denkpistes aan te reiken bleef het geheel voor de onwetende bezoeker niet meer dan een bevreemdende ervaring. Wat een rake klap tegen het migratiebeleid en het economisch systeem had kunnen zijn, voelde door het gebrek aan context voor een aantal critici als gemiste schop tegen de schenen van het systeem. Voor sommige jonge kunstliefhebbers voelde het hele gebeuren eerder als een laffe commerciële stunt dan een statement.

Jonge bezoekers en kritische kunstenaars

In een samenleving waarin sociale media hoogtij vieren, heeft zowel jong als oud een mening. Online reageren jongeren massaal op wat er gebeurt in de wereld om hen heen en op wat er leeft in het publieke debat. De ontelbare boze Tweets en verontwaardigde reacties tonen dat ze durven ingaan tegen wat er zich afspeelt boven aan de top. Jongeren laten hun stem horen en vinden het hoogtijd dat er op hoger niveau ook statements worden gemaakt.

De tijd waarin culturele instellingen een eiland vormden zonder enige verbinding met de werkelijkheid is voorbij. Het is duidelijk dat er iets borrelt in het Vlaamse museumlandschap. In veel kleinere exporuimtes is kunst al van haar sokkel gehaald. Musea voelen dat een groot deel van hun jonge bezoekers zich vragen stelt. Zij geloven in de maakbaarheid van de samenleving en geloven dat iedereen zijn steentje kan bijdragen. Voor hen is het tijd dat de gesubsidieerde instellingen uit hun ivoren toren neerdalen en standpunten durven innemen.

Het Wiels speelt in op dat gevoel. Het kunstencentrum staat erom bekend geen blad voor de mond te nemen. Al sinds het ontstaan in 2007 biedt het kunstencentrum ruimte aan kunstenaars die niet terugdeinzen om het publiek uit te dagen met straffe statements. De tentoonstelling, Het Afwezige museum, sluit perfect aan bij deze traditie. Door werken van verschillende kunstenaars op een weldoordachte manier samen te brengen speculeert het Wiels over welke vragen musea zouden moeten stellen en welke verhalen ze zouden moeten vertellen. Op die manier zet het bezoekers aan tot nadenken over actuele kwesties en pijnlijke episodes uit het verleden, zonder hen in een bepaalde richting te duwen. Van oudsher kan het Wiels rekenen op een horde trouwe jonge bezoekers, dus het is duidelijk dat de jonge garde klaar is voor instellingen die hun stem durven verheffen in het publieke debat.

Maar moet iedere kunstinstelling zichzelf dan plots volledig heruitvinden? Zichzelf in vraag stellen is zelden een slechte zaak, maar de eigen identiteit volledig overboord gooien zal in de meeste gevallen de zaak niet echt verbeteren. Misschien is het spreekwoord “schoenmaker blijf bij je leest” een gepast aanknopingspunt om een antwoord te bieden op heel dit debat. Niemand zal ontkennen dat elke galerij en elk museum een eigen kijk op kunst moet promoten. Anders gezegd staat niemand te wachten op een volledige ommezwaai in de culturele sector. Het is eerder een kwestie van horizonten verbreden en bruggen bouwen. Zo zal de kloof tussen autonome kunstruimtes en gesubsidieerde instellingen stap voor stap verkleinen. Of ze ooit volledig moet dichtslibben is iets dat ieder voor zichzelf moet uitmaken. Misschien is het maar beter dat er alternatieve ruimtes blijven mee staan waar er ruimte is voor foute beslissingen en ongebreidelde experimenten? Maar anderzijds kan een beetje anti-establishment over heel de lijn nooit kwaad kan, toch?

The following two tabs change content below.

Romy Straetmans

Pas afgestudeerd als Master in de geschiedenis. Tekent en schildert soms zelf, maar bij Museumtoeren komt de passie voor kunst samen met een liefde voor schrijven. Voorkeur voor hedendaagse kunst met een maatschappijkritisch kantje, maar kan ook steevast genieten van oudere meesterwerken. Dromer, reiziger en ook een beetje een idealist, die graag op avontuur gaat op bekende en minder bekende plaatsen.
HOME

Ook geschreven door Romy Straetmans

Museumtoeren gaat vreemd Hedendaagse kunst spotten in Kopenhagen
Romy Straetmans — 21 August, 2017

Kopenhagen staat bekend als de fietshoofdstad van Europa. Een huurfiets is het perfecte vervoermiddel om op een mooie zomerdag de prachtige parken, hippe buurten en rustige kades te verkennen. Naast talloze hippe winkels, koffiebars en historische parels zijn, heeft de stad heel wat te bieden op vlak van hedendaagse kunst. Om je op weg te…

Nieuws Welkom in het vernieuwde M HKA!
Romy Straetmans — 27 May, 2017

Na een aantal maanden intensief samenwerken met topdesigner Axel Veervoordt en Japanse architect Tatsuro Miki heropende het verbouwde M HKA feestelijk zijn deuren. Natuurlijk geen frisse start zonder nieuwe visie; voortaan positioneert het museum zich als ambassadeur van de Vlaamse beeldcultuur. Wij geven je 3 redenen waarom je zeker een bezoekje moet brengen aan het hernieuwde…

Artikel De hypnose van zelfreflectie
Romy Straetmans — 3 May, 2017

Is het je al overkomen dat bij het bezoeken van een tentoonstelling elk fundament van onder je voeten stilletjes wegzakt? Dat je enkel achterblijft met het onbehagelijke gevoel dat alle zekerheden die je koesterde in rook zijn opgegaan? Voor veel kunstenaars is zelfreflectie een geliefd onderwerp. Er bestaat veel kans dat veel bezoekers van de…

Artikel Zeno X2: De meester van het perfecte shot
Romy Straetmans — 22 March, 2017

Sociale media geeft het vastleggen van hét perfecte plaatje een nieuwe dimensie. De zoektocht naar de profielfoto, die jou in één beeld samenvat, groeide haast uit tot een hedendaagse queeste. Sinds kort biedt Facebook zelfs bewegende profielfoto’s, die je voor een bijkomende schijnbaar levensnoodzakelijke keuze stellen: foto of video? Al deze keuzestress behoort tot het verleden…

Artikel Een wereld zonder conventies
Romy Straetmans — 16 January, 2017

Al op 15-jarige leeftijd nam Frieke Janssens fotografielessen in de avondschool. Ondertussen zijn we 20 jaar verder en is Frieke Janssens een bekende naam in de fotografie. Dit viert de Ingrid Deuss galerie met 20 years of photography (my first steps of photography until today), een overzichtstentoonstelling die je nog kan bewonderen tot en met…

Interview De ezel en de steen
Romy Straetmans — 31 December, 2016

Laura Wyffels studeerde dit jaar af aan de LUCA School of Arts in Brussel. Van 11 tot 15 oktober kreeg ze de kans om haar eindwerk “De ezel en de steen” tentoon te stellen op LUX, de LUCA Showcase 2016 in De Martkten. Met deze tentoonstelling blikte de school terug naar de beste realisaties van…

Artikel Rechtvaardigheid definiëren in Mechelen
Romy Straetmans — 10 October, 2016

Midden september ging in Mechelen het twee jaar durende festival OP.RECHT.MECHELEN. van start. Een cultuurfestival over recht en rechtvaardigheid in brede zin. Aan de hand van tentoonstellingen, kunstprojecten, theatervoorstellingen en nog veel meer werpt het festival een nieuw licht op de verschillende aspecten van recht en rechtvaardigheid vroeger en nu. Wat betekent rechtvaardigheid? Hoe bereiken…

Artikel Mynd brengt aanstormend talent naar de Oude Beurs
Romy Straetmans — 29 August, 2016

Heel de zomer bezetten jonge kunstenaars de Oude Beurs in Antwerpen. Om de beurt verhuisden ze telkens gedurende twee weken hun atelier naar een ruimte in het historische gebouw. Het eindresultaat van deze projecten kan je nog tot 31 augustus bewonderen onder de naam Mynd 2000 Recap. Mynd is Elizabeth Geerts, Eva Pot en Lore Viaene. Samen vormen ze een…

Artikel Kijken door de ogen van Nadia Naveau
Romy Straetmans — 30 June, 2016

Door de overgemediatiseerde maatschappij verdrinken we in de massa van beelden die op ons afstormt. Het overzicht geraakt onvermijdelijk verloren in deze dagelijkse stortvloed. Eenzelfde voorwerp kan op duizenden manieren beschreven worden, want elk individu heeft een andere perceptie van het belang en de functie van hetgene hij waarneemt. Iedereen analyseert de wereld om zich…

Artikel Duizelen in hartje Brussel met Peter Kogler
Romy Straetmans — 8 June, 2016

Totale verwarring in het ING Art Center in Brussel. De muren staan er vol met ingewikkelde patronen van de Oostenrijkse kunstenaar Peter Kogler. Daar word je helemaal duizelig van!   De knotsgekke combinatie van animatie, geluid en beeldende kunst kreeg de futuristische titel Next. In deze overzichtstentoonstelling van Peter Kogler krijgen oudere werken een plaats naast nieuwe…

Weekendtip Kunst & design ontdekken in Antwerpen
Romy Straetmans — 29 April, 2016

Als je dit weekend nog geen plannen hebt, kan daar snel verandering in komen. Voor Kunst en designliefhebbers is Antwerpen de komende dagen de place to be. Ben je een arme student? Geen enkel probleem, want alles is volledig gratis.   Borger #9 Vanavond is Borger aan zijn negende editie toe. Een echte aanrader voor…

Weekendtip Brussels skyline
Romy Straetmans — 18 March, 2016

Als je het komende weekend nog geen plannen hebt, moet je zeker een kijkje gaan nemen in het Wiels – centrum voor hedendaagse kunst. Na verbouwingen is het dak vanaf dit weekend open voor publiek. Om dit te vieren organiseert het museum zaterdag en zondag Panorama Weekend. Niet enkel het dak zal toegankelijk zijn, maar…

Artikel “Maak je mooi”
Romy Straetmans — 1 March, 2016

Houd je van hedendaagse kunst met een maatschappijkritisch kantje? Dan is de overzichtstentoonstelling “Mach dich hübsch” (“Maak je mooi”) van Isa Genzken zeker iets voor jou. Op het eerste zicht lijkt deze titel misschien niet veelzeggend. Maar na het lezen van de volgende uitspraak van de kunstenares, wordt het al veel duidelijker: “I always wanted…

Zoek ons op Google+