Kleurrijk zwart-wit en grijze kleuren – Robert Doisneau in het museum van Elsene

Robert Doisneau deed voor mijn bezoek aan het museum van Elsene slechts vaag een belletje rinkelen. Een fijne donderdagavond waarop het museum geopend is en Radio Modern er muziek speelt, was de grootste reden voor een Brussels uitstapje. Onverwachts verwonderd raken door gekende foto’s en geïntrigeerd door onbekende foto’s van dezelfde fotograaf, was het fijne gevolg. En is die verwondering en verrassing nu net niet wat we willen van een museumbezoek?

Robert Doisneau dus. De Fransman die het Parijs van de jaren ’30, ’40 en ’50 in beeld bracht. De expo toont echter dat hij veel meer is dan dat. Doisneau wordt uit zijn hokje gehaald door ook een plaats te geven aan minder bekend werk, zoals de kleurrijke fotoreeks van Palm Springs in de jaren ’60. Dit is meteen de sterkte van de expo. Vaak kennen we kunstenaars via hun bekendste werken en bijhorende stijl. Maar is een kunstenaar die zijn hele leven hetzelfde doet wel een echte kunstenaar?

Hokjes moeten we doorbreken, maar zijn tegelijk wel nodig om enig begrijpbaars op te slaan. Drie hokjes om deze expo te begrijpen:

1. Paris is always a good idea

Nog voor Marilyn Monroe er geweest was, was Robert Doisneau reeds overtuigd van de schoonheid van Parijs. In de jaren ’30-’40-’50 stond de fotograaf vooral bekend om het in beeld brengen van het leven in de Franse hoofdstad. Ook nu kennen we Parijs vaak nog aan de hand van zijn foto’s:

Le Dernière Valse

Le Dernière Valse, 1949

Robert Doisneau

Les écoliers de la rue Damesme, 1956

Hoog tijd om die stad nog eens te bezoeken denk je? Dit was inderdaad wat Doisneau graag wou bereiken. Hij wil niet zozeer de realiteit van Parijs weergeven, maar eerder de wereld zoals die zou kunnen zijn. In realiteit is Parijs misschien niet altijd je droombestemming (Al uren moeten wachten voor het Louvre? Al bedelaars genegeerd langs de Seine?), maar dromen mag:

“De wereld die ik wilde laten zien, was een wereld waar ik me goed zou hebben gevoeld, waar de mensen aardig waren, waar ik de tederheid vond die ik graag zou willen ervaren. Mijn foto’s vormden als het ware een bewijs dat die wereld werkelijk kon bestaan.”

Met het werk van Doisneau wordt de rol van fotografie in vraag gesteld: geeft fotografie de werkelijkheid weer of net niet? Zijn volledig werk flirt met deze vage grens tussen realiteit en droomwereld. Het dagelijkse leven was voor hem de perfecte inspiratiebron om op zoek te gaan naar geluk, iets wat een regisseur of schrijver nooit zou kunnen bedenken.

Wist je dat…

Zijn foto’s lijken uit het leven gegrepen, maar af en toe ging het ook om een enscenering, zo blijkt uit een rechtszaak die tegen hem werd aangespannen in 1992. Een koppel dacht zichzelf te herkennen in Le Basier en vroeg Doisneau of zij inderdaad op de foto stonden. Om de bubbel van zijn realistische foto’s niet te doorprikken, zei hij dat hij het koppel had gefotografeerd, waarna zij een klacht indienden wegens schending van de privacy. Tijdens de rechtszaak kwam naar boven dat hij geïnspireerd geraakte door het koppel dat wel degelijk kuste op die plek, maar daarna twee acteurs inschakelde om de kus van het koppel te ensceneren. Geen veroordeling wegens schending van de privacy aan zijn been, maar de kunstwereld was wel een illusie armer.

Le baiser de l'Hôtel de Ville - Robert Doisneau

2. De kunstenaar achter de kunstenaar

Doisneau is gespaard gebleven van het leven van de gefrustreerde kunstenaar, hij werd al snel erkend binnen de kunstwereld als een echte professional. Kunstenaars zoals Picasso waren vragende partij om op zijn gevoelige lens te worden vastgelegd. Doisneau tot in hun atelier krijgen, was echter een hele klus, aangezien de fotograaf enorm bescheiden was. Maar wat zijn we blij dat de kunstenaars hem toch konden overhalen.

Het resultaat zijn portretten die nu nog steeds bekend zijn. De bovenverdieping van de expo is volledig aan deze portretten gewijd (en daar spendeerde ik het grootste deel van mijn tijd). Je ziet er niet alleen Picasso afgebeeld, maar ook Braque, Utrillo, Giacometti, Brancusi en César.

Les Pains de Picasso Doisneau

Les Pains de Picasso, 1952

Jean Tinguely - Portrait de l'artiste

Jean Tinguely – Portrait de l’artiste, 1959

“Nooit zou ik het hebben gewaagd mensen in beslag te nemen die hun tijd zo goed wisten te gebruiken. De tijd van grootmeesters wier namen de titels vormen van hoofdstukken uit de kunstgeschiedenis, en die zich in mijn verbeelding alleen verplaatsen met een aureool van neon om hun hoofd. Toch hebben sommigen van hen me bij de schouders hun atelier binnen gesleurd.”

3. Palm Springs

Doisneau was een fotograaf in de periode van de overgang van zwart-wit naar kleur. Zijn iconische werken mogen dan wel in zwart-wit zijn, hij heeft ook enkele pareltjes in kleur.

De expo maakt deze overgang ook visueel duidelijk: we gaan van witte muren over naar flamingo-roze muren om zijn werk over het Palm Springs van de jaren ’60 te tonen. Maar hoe kleurrijker zijn werk, hoe minder levendig het naar mijn gevoel lijkt. We zien niet meer de ‘gewone man op straat’, maar de rijke klasse die er vooral ook rijk uit moet zien. Zwempakken die allesbehalve geschikt zijn om te zwemmen en zwembaden die vooral de functie van decor krijgen. Glimlachende gezichten die weinig leven uitstralen. Niet meer het ideaalbeeld. Het lijkt wel alsof Robert Doisneau zelf een cultuurshock meemaakte bij deze hogere klasse.

Palm Springs, 1960 doisneau

Palm Springs, 1960

Palm Springs doisneau

Palm Springs, 1960

Het werk van Doisneau toont meerdere werelden in een vage grens tussen realiteit en enscenering, tussen schijn en gevoelens. Een vraag die we ons vandaag de dag nog steeds stellen. Ik nodig je uit om je eigen antwoorden te formuleren (of extra vragen te bedenken) met een bezoekje aan het museum van Elsene!

Praktische info

Zin om zijn werk met eigen ogen te zien? Nog tot 4 februari 2018 kan je de expo bezoeken in het museum van Elsene. Open van dinsdag tot zondag van 9.00 > 17.00.

Een extra reden om in deze periode het museum te bezoeken: In maart gaat het museum dicht voor werkzaamheden, last call dus!

The following two tabs change content below.

Hanne Ballois

Quarterliver op zoek naar kunst als vraag en antwoord (mag ook in het meervoud). Vragen en antwoorden die ik als toekomstig leerkracht graag uit kindermond hoor, Picasso had gelijk: "Ieder kind is een kunstenaar. De moeilijkheid is er één te blijven als je groot wordt."
HOME

Ook geschreven door Hanne Ballois

Artikel QUIZ | Welke kunstenaar moet jouw kamer ontwerpen?
Hanne Ballois — 23 November, 2017

Zit jij op een schimmelkot en heb je dringend iets nodig om die plekken te verbergen? Slaap je thuis nog met teddybeerbehangpapier aan de muren (het mijne is nog maar net weg, oeps)? Of gewoon de nood om eindelijk eens wat orde te brengen nu de examens eraan komen? Dan helpen we je graag! Wij…

Artikel Een bedankje aan de eerlijke kunstenaar #mentalhealthawarenessday
Hanne Ballois — 10 October, 2017

“Kunst kan de wereld redden!” Ik begrijp waarom wij, kunstliefhebbers, soms als naïef beschouwd worden. Echter geen korrel zout nodig wanneer ik zeg: “Kunst heeft mijn wereld gered!”. Waarom? In kunst vond ik een uiting van eigen gevoelens die ikzelf nooit onder woorden kon brengen. Gevoelens waarvan ik dacht dat ik ze gewoon maar moest…

Zoek ons op Google+